More - Utopia

‘Wat wil More zeggen met Utopia?’

In de kern wil Thomas More met Utopia zeggen dat de mensheid werkelijk naar de wijsheden van de Griekse en Christelijke tradities moet gaan leven. Als men dit daadwerkelijk zou doen, zou de ongelijke en inhumane standenmaatschappij van More’s tijd rechtvaardiger, gelijker en humaner worden. 

De snel veranderende Europese samenlevingen zijn niet eerlijk, rechtvaardig of naar Gods wil geordend, maar staan voor de meeste Europeanen gelijk aan slavernij. De machthebbers zijn corrupt en hebben God en hun onderdanen niet op de juiste plaats staan. Veel wetten en straffen, opgelegd door de machthebbers, zijn niet rechtvaardig of geordend naar Gods wetten, maar zijn wrede en inhumane afschrikmethoden. Dit is de dringende existentiële werkelijkheid in het Europa van More.

More, beïnvloed door de vertaalde werken van Plato, andere Grieken en de christelijke traditie, beschrijft een visioen van een geordende en humane samenleving waarin de mens intrinsiek deugdzaam en rationeel leeft, gericht op Mithras, een andere benaming voor de ene christelijke God. Dit geldt niet alleen voor de samenleving, maar ook voor de innerlijke houding van ieder individu. De meeste Utopianen zijn intrinsiek deugdzaam, moreel, gelijk, gericht op Mithras en vastberaden in iedere strijd voor rechtvaardigheid. Ze zijn nederig, geven vrijwillig aan hun buurman en nemen nooit meer dan nodig. Hoogmoed, ijdelheid en andere ondeugden zijn intrinsiek afstotelijk voor de Utopianen.

In dit visioen van More, waarin de meeste mensen in de samenleving intrinsiek naar de tradities leven, is de samenleving humaan. Straffen zijn rechtvaardig, werk is menselijk en iedereen leeft in harmonie met het land. Zelfs More’s reiswetten, die voor de moderne mens tiranniek lijken, waren voor de meeste Europeanen in More's tijd buitengewoon vooruitstrevend. Iedereen kleedt zich hetzelfde, ook omdat dit moet, maar ook omdat de redelijke mens beseft dat hij niet anders wil.

Geld, privé-eigendom en macht zijn afstotend, omdat de Utopianen beseffen dat daar in werkelijkheid geen geluk te vinden is. Geluk, het hoogste doel voor de Utopianen, kan niet bestaan waar geld, privé-eigendom en macht aanwezig zijn. Dit zijn negatieve verleidingen die uiteindelijk altijd in de handen van een kleine groep slechten vallen. Lichamelijk genot is goed, mits het gematigd en gezond is. Geestelijk genot bestaat uit intellectuele bevrediging en maakt een dieper en rijker leven. Werkelijk genot, echter, ligt in het deugdzame rationele leven. Dan leeft de mens volgens zijn natuur en in liefde gericht op God. 

Utopia is dan een beeld van een samenleving gebaseerd op de Griekse en Christelijke tradities als die werkelijk naar hun wijsheden worden uitgeleefd in More zijn tijd. De samenleving zal dan geordend, harmonisch, moreel en bovenal humaan zijn. More pleit dus voor een Christelijk humanistische samenleving gebaseerd op de wijsheden van de tradities. Bovendien beseft More dat de redelijke mens dit volgens zijn natuur wil. 

Ten slot is More zich bewust dat zijn visioen een plek is die niet werkelijk bestaat en naar alle waarschijnlijkheid nooit zal bestaan. De kern van zijn boodschap is de visioen van een diep humane samenleving die op rationele wijze volgt uit de wijsheden van de tradities.