Pascal - Gedachten
“Kunt u een rode lijn trekken door de ingedeelde fragmenten?”
Om de rode lijn in de Gedachten van Pascal te begrijpen, moeten we ons voorstellen dat de millennia oude religieuze fundering in onze maatschappij wordt aangevallen door een krachtig scepticisme, dat dreigt Christus en de menselijke conditie te reduceren tot een sceptische betekenisloosheid. Pascal probeert een verdediging te formuleren tegen deze krachtige ontwikkeling in het Europese verstand, die voortkomt uit de religieuze oorlogen binnen Europa en het nieuwe moderne sceptische denken. Is er een basis voor de waarheid van Christus die het krachtige scepticisme van het opkomende moderne denken kan weerstaan?
Om te beginnen zit er veel waarde in sceptisch zijn: Pascal is dit voortdurend zelf ook. Moeten we in werkelijkheid niet sceptisch staan tegenover ons verstand? Onze verbeelding, onze reputatie, onze onredelijke onrechtvaardige motivaties en onze machthebbers zijn vaak lachwekkend irreëel en overheersen meestal ons verstand. Ons vermogen is bovendien beperkt: “we zijn iets, maar we zijn lang niet alles.” Daarnaast zijn we ook nog eens een samenstelling van tegenstrijdigheden, waarvan de belangrijkste is dat we zowel diep ellendig als groots zijn. Dit alles bij elkaar betekent dat het enige verstandige wat ons verstand kan concluderen, is dat we, zoals de scepticus beweert, nog niets vaststaands hebben kunnen vinden.
Wat kan ons redden? Niet onze nieuwsgierigheid, de rechtvaardigheid, de machtigen of de massa! Zijn we dan gedoemd tot scepticisme, zoals sommigen beweren? Nee, zegt Pascal: “Er is nog nooit een consequente scepticus geweest. Deze onmacht bewijst niets anders dan de zwakte van ons verstand.”
Maar waar kan de waarheid dan worden gevonden? Niet in ons verstand, maar in ons hart! Als we door Gods genade het ware geloof in ons hart hebben gevonden, valt het sceptische argument in het niets. Dan ontdekken we een intuïtief geloof dat het beperkte verstand overstijgt. Ons verstand moet goed geordend zijn: “Als het alles bepaalt, is het overdreven; als het niets bepaalt, is het misplaatst.” Het ware christendom bestaat dan in de juiste ordening tussen de onderwerping aan Gods genade en het gebruik van ons verstand.
De scepticus kan via zijn verstand overtuigd worden om open te gaan staan voor Gods genade en Christus in zijn hart. Hier is een juiste plaats voor het gebruik van het verstand. Voor deze mens beschrijft Pascal een ruim aantal (eenvoudige) bewijzen die het sceptische verstand naar de waarheid van Christus kunnen leiden. Dit kunnen voor de meesten geen complexe godsbewijzen zijn. Zo biedt Pascal toegang tot de symbolen die voor sommigen een opening naar hogere eenheid kunnen zijn en geeft hij bewijzen om de waarheid van Mozes, Christus, de profetieën, en daarmee het gehele Schrift, te bewijzen voor het verstand. Alleen Christus onthult, in de samenkomst van alle tegenstellingen, de ware aard van God, de werkelijke ellende van de mens en de enige manier om uit die ellende te komen. Hij is de sleutel tot de genade die we nodig hebben om het ware geloof in ons hart te ontvangen. Zo geeft Pascal het moderne verstand een mogelijke uitweg naar Christus uit het alomvattend lijkende scepticisme.
